Öne Çıkanlar sezonluk yazlık 2020emlak piyasası 7.5 ton ve üzeri londra dışı kebap shop londrada design işleri
banner20

Bu haber kez okundu.

Koronavirüs'ten etkilenmeyen 4 gayrimenkul sınıfı

Uluslararası denetim ve danışmanlık firması EY'nin Türkiye Kurumsal Finansman Bölümü Kıdemli Direktörü Gün Gökkaya, yeni tip koronavirüse (Kovid-19) daha dayanıklı, daha az etkilenen gayrimenkul sınıflarını; lojistik-dağıtım merkezleri (e-ticaret), veri depolama merkezleri, konutlar ve sağlık merkezleri olarak sıralayabileceklerini bildirdi. Gökkaya, yaptığı açıklamada, daha dayanıklı, daha az etkilenen gayrimenkul sınıflarına ilişkin mülklerin "pandemi kanıt varlıkları (pandemic proof assets)" olarak da nitelendirildiğini söyledi. Dünyada olduğu gibi Türkiye'de de gayrimenkul, konaklama ve inşaat sektöründeki iş kollarının, koronavirüsün hızla yayılmasından önemli ölçüde etkilendiğini belirten Gökkaya, bugüne kadar en kayda değer şekilde etkilenen sektörlerin konaklama ve turizm olduğunu vurguladı. Kapsamlı seyahat kısıtlamaları dolayısıyla toplantıların, konferansların, etkinliklerin iptal edilmesinin yanı sıra kişisel sağlık endişelerinin de büyük çaplı iptallere yol açtığını vurgulayan Gökkaya, şunları kaydetti:

"Salgın, ileri tarihler için yapılmış rezervasyonlarda hızlı bir şekilde düşüşe sebep oldu. Tedarik zincirinin kesintiye uğraması pek çok gayrimenkul varlık sınıfını etkiledi. İnşaat şirketlerinin faaliyetleri de bu bağlamda etkilendi. Daha geniş açıdan bakıldığında, salgının yarattığı endişe ve önlem mahiyetindeki kısıtlamalar insanların nerede ve nasıl zaman geçirdikleri konusunda köklü değişikliklere sebep olmakta. Bu durum, salgın öncesi başlamış olan değişimi hızlandırabilecek ve geleneksel arz/talep modelinin evrilmesine neden olabilecektir.

Önlem amaçlı getirilen kısıtlamalar, kısa vadede üretimi, sanayi ve lojistiği, ofisleri, mağazaları ekonomik olarak etkiledi. Sağlık riski azaldığında ve tamamen üretken bir ekonomiye doğru adımlar atıldıkça bu yeni normalin nasıl görüneceği konusunda fikir yürütülüyor. Bu zorlu sürece Türkiye'den daha önce giren ülkeler, çıkış süreciyle ilgili sinyaller veriyor ancak her birinin kendi ekonomik dinamikleri farklı olduğundan tam bir modelleme yapılması pek mümkün olmamaktadır. Türkiye'de sağlık açısından vaka sayısının azaldığı, toparlama sinyalleri aldığımız günlerde normal hayatın yeniden nasıl başlayacağı merak konusu. Kısa ve orta vadede olası etkileri analiz edilmeye çalışılarak AVM, otel ve konaklama, ofis, sanayi ve lojistik, konut piyasalarının ayrı ayrı değerlendirilmesi ve tekrar ivme kazanması amacıyla planlama çalışmaları süratle devam ediyor."

"Turizm ve konaklama sektöründe önemli bir konsolidasyon bekliyoruz"

Gün Gökkaya, salgın nedeniyle fiyatlaması ve değeri etkilenen birçok varlık sınıfı oluştuğunu ifade ederek, bugün "gayrimenkul fiyatlarında yüzde şu kadar kayıp olduğunu" diyecek bir otoritenin bulunmadığını söyledi.

Gökkaya, "Bunun yerine bizler her varlık sınıfı için çeşitli senaryolarla ilerlemeyi tercih ediyoruz. Gayrimenkulün her alanında hizmet verdiğimiz kurumlar bulunuyor. Değer konusu gayrimenkulün talebine göre şekilleniyor." dedi.

Seyahat kısıtlamaları, etkinlik iptalleri ve bireylerin seyahate karşı olmalarının etkisinin otelcilik sektöründe hemen hissedildiğini aktaran Gökkaya, şöyle devam etti:

"Türkiye Otelciler Birliği (TÜROB) tarafından en son açıklanan verilere göre, İstanbul'da Ocak-Eylül 2019 döneminde geçen yılın aynı dönemine göre doluluk oranı yüzde 4 artışla yüzde 74,5'e, ortalama günlük satılan oda bedeli ise yüzde 10,8 artışla 91,1 avroya, odabaşı elde edilen gelir yüzde 15,4 artışla 67,9 avroya yükselmişti. Koronavirüs sürecinde ise kısa vadede doluluk oranları yüzde 10-15 aralığına düştü, otellerin kimileri geçici süreyle kapandı. Uluslararası ziyaretçilerin yüksek olduğu bölgeler en çok etkilenirken, yerli kitleye hitap eden konaklama tesislerinin hızlı dönüş potansiyeli yüksek. Zira bu zorlu süreç atlatıldığında insanların imkanları dahilinde gidermek isteyecekleri ihtiyaçlarından birinin de turizm (yurt içi) olması beklenmektedir. Turizm ve konaklama sektöründe şirket birleşmeleri ve satın almalar ile önemli bir konsolidasyon bekliyoruz. Turizm endüstrisi için güçlü bir toparlanma planı üzerinde çalışıyoruz.

Gayrimenkul sektöründe, salgın bu alandaki yeniliklere adapte olma sürecini hızlandırdı. Salgından çok ve az etkilenen varlık sınıflarını inceledik. Online alışverişe olan talep arttı ve hiç bu alanı denememiş kullanıcı sayısında çok ciddi artış kaydedildi. Bu alandaki alışkanlıkların değişimine önemli bir işaret. Bunun yanında mart ayından itibaren alışveriş merkezlerinin kapanmasından ötürü perakende piyasası durakladı. Koranavirüs sürecinde bazı AVM sahipleri, nisan sonuna kadar kiracılarından kira almama kararı aldı. İstanbul'da 2020'nin ocak-şubat aylarında aylık 60 avro/metrekare seviyelerinde olan birincil perakende kiralarının, koronavirüs sonrasında kısa vadede döviz dalgalanmalarının da etkisiyle düşüş göstermesi beklenmektedir.

Çin'de 10 Nisan itibarıyla aktif olan perakende sektörünün durumu ve geçmişteki daha küçük çaplı olan SARS virüsünün Çin'deki etkileri analiz edildiğinde, Türkiye'de de perakende sektörünün 2020 yılında zorlu bir süreç yaşayacağı düşünülmektedir. Ofis ve yaşam alanları ise özellikle büyüklük açısından sorgulanıyor. Ofis piyasasında uzaktan çalışmanın etkisiyle kullanılmayan ofisler, şirketler için önemli bir gider kalemi oldu. İstanbul Merkezi İş Alanı'nda birincil A sınıfı ofis kiraları 2019'un dördüncü çeyreğinde 30 dolar/metrekare/ay seviyelerindeyken, koronavirüs döneminde aylık 25 dolar/metrekare altına geriledi."

Müşterileri için hızla gelişen yeni normalin ne gibi etkileri olacağı yönünde araştırmalar yürüttüklerini anlatan Gökkaya, "Koronavirüse daha dayanıklı, daha az etkilenen gayrimenkul sınıflarını; lojistik-dağıtım merkezleri (e-ticaret), veri depolama merkezleri, konutlar, sağlık merkezleri olarak sıralayabiliriz." dedi.

"Koronavirüste önemli kazanımlarından biri "sat-geri kirala' modeli oldu"

EY Türkiye Kurumsal Finansman Bölümü Kıdemli Direktörü Gökkaya, kurumların sahibi veya kiracısı oldukları gayrimenkulden aldıkları verimi daha bilimsel şekilde ölçmeye başladıklarını, bu yönetim kademelerinde en önemli konulardan birinin müşterilerine ana ihtiyacı dışındaki gayrimenkul portföyünün satışı olduğunu söyledi.

Gökkaya, "Burada fırsat sunan noktalardan biri de sahibi olduğu ofisler, mağazalar ve depolarda kiracı olarak kalıp mülkü satarak atıl durumdaki sermayeyi ortaya çıkartmak. Koranavirüste önemli kazanımlarından biri 'sat-geri kirala' modeli oldu." diye konuştu.

Ofis alanında artan uzaktan çalışmayla birlikte çalışan sağlığı ve verimlilik üzerine daha fazla odaklanıldığını vurgulayan Gökkaya, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Perakende-perakendeci davranışında bir değişikliği zorlayarak online alışverişin normalleşmesi... Lojistik ve sanayi-riski dağıtma noktasında Türkiye önemli rol oynayacak. Jeopolitik konumu nedeniyle tedarik zincirleri yeni normalde güçlenerek çıkacaktır. Sürdürülebilirlik-seyahat algısını değiştirdi ve sürdürülebilir uygulamalara yeniden vurgu yapıldı. Teknoloji-özellikle gayrimenkul teknolojileri, medikal robotik teknolojilerin artan etkileri, yaşamın ve iş dünyasının tüm yönlerini kökten değiştiriyor. Hizmet verdiğimiz kurumların bugün kullandıkları ofis/çalışma alanlarının verimliğinin ölçülmesi, aynı zamanda gelecekte olası benzer durumlara dayanıklılık testlerinin yapılması gerekliliği ortaya çıkıyor.

İnşaat alanında bir süre durgunluk yaşanma ihtimali söz konusu. Belli alanlarda konsolidasyon yaşanacaktır. Bununla birlikte temel ihtiyaçların yüksek olduğu gayrimenkul sınıflarında, lojistik/depolama, temel ihtiyaca yönelik konut projeleri devam ediyor. Temel barınma ihtiyacı bu dönemde daha fazla evde zaman geçirilmesi nedeniyle ön plana çıktı. Robotik (özellikle medikal) teknolojilerin yeni projelere entegre olduğu ayrışma bekleniyor. Kiraya verilmek üzere yatırımcıların toplu konut satın alımları gündemde olabilir. Hastaneler dışında orta ve küçük ölçekli medikal ofisler, hastanelere gitmeyi gerektirmeyen sağlık merkezlerini ve laboratuvarları sıralayabiliriz."

"Gayrimenkulün sağlığı insan sağlığına benziyor"

Gün Gökkaya, gayrimenkulün sağlığının insan sağlığına benzediğini ifade ederek, "Topyekün arınma, şirketinizi post-pandemic pandemi sonrası döneme hazırlamak için iş planlarınızı gözden geçirip atıl gayrimenkullerden arınma, hafif varlıklı (asset light) hale gelme zamanı..." dedi.

Tüm endüstrilerde daha sağlıklı yaşam arayışı olduğunu belirten Gökkaya, pandemi sonrası yeni dünyada insan odaklı, çevreye duyarlı olmanın yatırım piyasalarında en önemli nosyon haline geldiğini söyledi.

Gökkaya, şirket bilançosunun her anlamda dinamik hale gelmesi adına iş planlarının incelenip mevcut durum analizi yapılmasının etkili olacağını da vurguladı.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.